از تخت دیالیز تا زندگی فعال؛ قدرت فعالیت بدنی در بیماران دیالیز

فعالیت بدنی ایمن برای بیماران همودیالیزی:

بسیاری از بیماران همودیالیزی تصور می‌کنند که دیالیز به معنای پایان تحرک و فعالیت بدنی است؛ اما واقعیت دقیقاً برعکس است. شواهد علمی نشان می‌دهد که فعالیت بدنی کنترل‌شده و ایمن نه‌تنها برای بیماران دیالیزی ممنوع نیست، بلکه یکی از ارکان مهم بهبود کیفیت زندگی، کاهش عوارض درمان و حتی افزایش اثربخشی دیالیز محسوب می‌شود.

زندگی کم‌تحرک در بیماران همودیالیزی می‌تواند منجر به ضعف عضلانی، خستگی مزمن، افسردگی، افزایش خطر بیماری‌های قلبی–عروقی و کاهش استقلال فردی شود. در مقابل، ورزش مناسب و برنامه‌ریزی‌شده، بدن را فعال نگه می‌دارد و به بیمار کمک می‌کند نقش مؤثرتری در زندگی روزمره خود داشته باشد.

چرا فعالیت بدنی برای بیماران همودیالیز اهمیت:

بیماران مبتلا به نارسایی کلیه پیشرفته، به‌دلیل کاهش عملکرد کلیه، تغییرات متابولیک، کم‌خونی و محدودیت‌های درمانی، معمولاً دچار افت توان جسمی می‌شوند. فعالیت بدنی منظم می‌تواند بسیاری از این مشکلات را کاهش دهد:

• بهبود قدرت عضلات و تعادل بدن

• کاهش احساس خستگی پس از جلسات دیالیز

• کمک به کنترل فشار خون

• بهبود عملکرد قلب و عروق

• کاهش افسردگی و اضطراب

• افزایش اعتمادبه‌نفس و استقلال فردی

مطالعات نشان داده‌اند بیمارانی که حتی ورزش‌های سبک و منظم انجام می‌دهند، تحمل بهتری نسبت به جلسات همودیالیز دارند و احساس بهتری از درمان خود گزارش می‌کنند.

آیا ورزش برای همه بیماران دیالیزی مجاز است؟

اصل مهم این است: "ورزش باید متناسب با شرایط جسمی، سن، بیماری‌های زمینه‌ای و نظر پزشک انجام شود."

بیماران همودیالیزی می‌توانند فعالیت بدنی داشته باشند، اما با رعایت نکات زیر:

• مشورت با پزشک یا پرستار قبل از شروع برنامه ورزشی

• انتخاب ورزش‌های کم‌خطر و کم‌فشار

• اجتناب از حرکات شدید یا رقابتی

• توجه به علائم هشداردهنده بدن

بهترین زمان برای فعالیت بدنی در بیماران همودیالیز چیست؟

فعالیت بدنی را می‌توان در سه زمان مختلف انجام داد:

• روزهای بدون دیالیز

بهترین زمان برای ورزش، زمانی است که بیمار دیالیز ندارد و بدن فرصت بازیابی دارد.

• قبل از شروع جلسه دیالیز

در برخی بیماران، حرکات کششی سبک قبل از دیالیز می‌تواند به بهبود گردش خون کمک کند.

• حین دیالیز (ورزش داخل دیالیز)

در برخی مراکز، تمرینات ساده پا یا دست غیر فیستول‌دار تحت نظر پرستار انجام می‌شود که به آن Intradialytic Exercise یا ورزش حین دیالیز گفته می‌شود.

ورزش‌های ایمن و توصیه‌شده برای بیماران همودیالیز:

1.پیاده‌روی

پیاده‌روی ساده‌ترین و ایمن‌ترین ورزش برای بیماران دیالیزی است.

• شروع با 5-10 دقیقه

• افزایش تدریجی تا ۳۰ دقیقه

• استفاده از کفش مناسب

2.حرکات کششی ملایم

حرکات کششی باعث کاهش خشکی عضلات و مفاصل می‌شود.

• مناسب قبل و بعد از دیالیز

• بدون فشار یا درد

3.تمرینات تقویت عضلات با وزن بدن

• نشستن و بلند شدن از صندلی

• بالا آوردن پا در حالت نشسته

• تمرینات سبک با کش ورزشی

4.تمرینات تنفسی

تمرینات تنفس عمیق:

• کاهش اضطراب

• بهبود اکسیژن‌رسانی

• افزایش آرامش ذهنی

5.ورزش در آب (در صورت تأیید پزشک)

در برخی بیماران، شنا یا راه رفتن در آب می‌تواند مفید باشد، البته باید نکات بهداشتی و محافظت از دسترسی عروقی کاتتر دیالیز، به صورت کامل رعایت شود.

ورزش‌هایی که برای بیماران همودیالیز ممنوع است:

• وزنه‌برداری سنگین

• ورزش‌های تهاجمی و پرفشار

• حرکاتی که به دست دارای فیستول یا گرافت فشار وارد می‌کند.

• ورزش در هوای بسیار گرم یا سرد

• فعالیت شدید بلافاصله پس از دیالیز

نکات ایمنی مهم هنگام فعالیت بدنی:

رعایت ایمنی مهم‌تر از انجام ورزش است:

• کنترل فشار خون قبل و بعد از ورزش

• نوشیدن مایعات طبق برنامه مجاز پزشک

• توقف ورزش در صورت سرگیجه، تنگی نفس یا درد قفسه سینه

• استفاده از لباس و کفش مناسب

• پرهیز از ورزش در صورت تب یا ضعف شدید

نقش پرستاران و تیم درمان در تشویق بیماران به فعالیت بدنی:

پرستاران دیالیز نقش کلیدی در آموزش و حمایت بیماران دارند. آموزش ساده درباره فواید ورزش، نشان دادن حرکات ایمن و تشویق بیماران به تحرک، می‌تواند تأثیر بزرگی بر کیفیت زندگی آنان داشته باشد.

فعالیت بدنی و سلامت روان بیماران دیالیز:

ورزش تنها برای جسم بیمار نیست. تحرک منظم:

• احساس کنترل بر زندگی را افزایش می‌دهد.

• اضطراب و افسردگی را کاهش می‌دهد.

• امید به زندگی را تقویت می‌کند.

دیالیز شروع یک سبک زندگی هوشمندانه‌تر:

برای بسیاری از بیماران، ورزش به یک ابزار بازگشت به زندگی فعال تبدیل می‌شود، نه فقط یک توصیه پزشکی. فعالیت بدنی ایمن، بخشی جدایی‌ناپذیر از مراقبت جامع بیماران همودیالیزی است. حتی حرکات ساده و کوتاه، اگر منظم و اصولی انجام شوند، می‌توانند:

• اثربخشی دیالیز را افزایش دهند

• عوارض جسمی و روانی را کاهش دهند

• کیفیت زندگی بیمار را به‌طور معنادار بهبود بخشند

دیالیز پایان حرکت نیست؛ شروع یک سبک زندگی هوشمندانه‌تر است.

منابع:

springer

pubmed

doaj

nature