دسترسی عروقی مناسب برای همودیالیز: نکاتی که باید بدانید
دسترسی عروقی، راهی است که خون شما از طریق آن وارد دستگاه دیالیز میشود، تصفیه میشود و دوباره به بدن برمیگردد. کیفیت این دسترسی نقش مهمی در میزان کفایت دیالیز، کاهش عفونت، پیشگیری از لخته شدن و حفظ سلامت بیمار دارد.
سه نوع اصلی دسترسی عروقی وجود دارد: فیستول، گرفت و کتتر. در میان این سه، فیستول معمولاً بهترین و پایدارترین گزینه محسوب میشود، چون در مقایسه با دو روش دیگر عمر بیشتری دارد و کمتر دچار عفونت یا انسداد میشود.
انواع دسترسی عروقی
فیستول
فیستول با اتصال مستقیم یک شریان و یک ورید، معمولاً در بازو یا مچ دست، ساخته میشود. این نوع دسترسی معمولاً به زمان نیاز دارد تا بالغ شود، اما پس از آماده شدن، بهترین انتخاب برای دیالیز طولانیمدت است.
گرفت
گرفت با استفاده از یک لوله نرم مصنوعی، بین شریان و ورید ایجاد میشود. این روش زمانی به کار میرود که رگهای بیمار برای ساخت فیستول مناسب نباشند.
کتتر
کتتر یک لوله نرم است که معمولاً در یک ورید بزرگ، اغلب در گردن، قرار داده میشود. این روش معمولاً برای مدت کوتاهتر استفاده میشود، اما در بعضی بیماران ممکن است طولانیمدت هم باقی بماند.
چرا فیستول بهترین گزینه است
فیستول در بیشتر بیماران، گزینه اول برای دسترسی عروقی است، زیرا معمولاً:
• عمر بیشتری دارد. • خطر عفونت کمتری دارد. • احتمال لخته شدن در آن کمتر است. • جریان خون بهتری برای دیالیز فراهم میکند.
با این حال، همه بیماران امکان ساخت فیستول ندارند. اگر رگها ضعیف باشند یا شرایط عروقی مناسب نباشد، پزشک ممکن است گرفت یا کتتر را پیشنهاد کند.
مراقبت روزانه از دسترسی عروقی
مراقبت درست از دسترسی عروقی به حفظ عملکرد آن کمک میکند و از عوارض جدی پیشگیری میسازد. اگر فیستول یا گرفت دارید:
• هر روز بازوی دسترسی را با صابون آنتیباکتریال بشویید. • از خاراندن پوست و کندن دلمهها خودداری کنید. • قرمزی، گرمی، تورم یا ترشح را بررسی کنید. • از پوشیدن لباس تنگ یا زیورآلات روی بازوی دسترسی پرهیز کنید. • چیزی سنگین با آن دست بلند نکنید. • روی بازوی دسترسی نخوابید. • اجازه ندهید فشار خون از همان بازو گرفته شود. • اجازه ندهید از همان دست خونگیری انجام شود.
باید ها در نقشه مراقبت از فیستول و گرفت:
نباید ها در نقشه مراقبت از فیستول و گرفت:
اگر کتتر دارید:
• محل پانسمان را تمیز و خشک نگه دارید. • مطمئن شوید پانسمان طبق دستور تیم درمان تعویض میشود. • هرگز کتتر را در معرض هوا باز نگذارید. • اگر لازم شد، یک کیت پانسمان اضطراری در خانه داشته باشید.
چگونه بفهمیم دسترسی خوب کار میکند
تیم دیالیز معمولاً دسترسی شما را بهطور منظم بررسی میکند، اما شما هم باید روزانه آن را کنترل کنید. یکی از مهمترین نشانههای عملکرد مناسب فیستول یا گرفت، وجود لرزش یا تریل در محل دسترسی است. اگر این لرزش را احساس نکردید یا تغییر غیرعادی دیدید، باید سریعاً به پزشک یا مرکز دیالیز اطلاع دهید.
چه زمانی باید نگران شد
در صورت مشاهده موارد زیر باید فوراً با تیم درمان تماس بگیرید:
• قطع شدن لرزش دسترسی. • قرمزی یا گرمی غیرعادی. • تورم یا درد جدید. • خونریزی طولانی پس از دیالیز. • ترشح یا بوی غیرطبیعی از محل دسترسی. • کاهش محسوس جریان خون در زمان دیالیز.
اگر پس از برداشتن سوزن، خونریزی ایجاد شد، باید با گاز یا حوله تمیز فشار ملایم وارد کنید. اگر خونریزی تا 30 دقیقه متوقف نشد، مراجعه فوری لازم است.
مشکلات احتمالی دسترسی
گاهی حتی با مراقبت مناسب هم ممکن است دسترسی دچار مشکل شود. دو مشکل مهم عبارتاند از:
• لخته شدن • عفونت
در صورت عفونت، پزشک معمولاً آنتیبیوتیک تجویز میکند. اگر لخته ایجاد شود، ممکن است درمان در بیمارستان یا بهصورت سرپایی انجام شود. تشخیص و درمان زودهنگام، از از دست رفتن دسترسی جلوگیری میکند.
منبع: kidneyschool
دسترسی عروقی در همودیالیز چیست؟
دسترسی عروقی مسیر ورود و خروج خون از بدن به دستگاه دیالیز است.
بهترین نوع دسترسی برای دیالیز کدام است؟
فیستول معمولاً بهترین گزینه است، چون عمر بیشتر و عوارض کمتری دارد.
فرق فیستول و گرفت چیست؟
فیستول اتصال مستقیم رگهاست، اما گرفت با یک لوله مصنوعی بین شریان و ورید ساخته میشود.
کتتر دیالیز چه زمانی استفاده میشود؟
کتتر معمولاً برای استفاده موقت یا زمانی که فیستول/گرفت قابلساخت نیست به کار میرود.
چرا باید از بازوی دسترسی مراقبت کرد؟
چون فشار، ضربه یا عفونت میتواند عملکرد دسترسی را مختل کند.
چگونه بفهمیم فیستول خوب کار میکند؟
وجود لرزش یا تریل در محل دسترسی یکی از نشانههای عملکرد خوب آن است.
آیا میتوان از بازوی فیستول برای فشار خون یا خونگیری استفاده کرد؟
خیر، این کار میتواند به دسترسی آسیب بزند.
اگر بعد از دیالیز خونریزی ادامه پیدا کرد چه کنیم؟
باید با گاز تمیز فشار ملایم وارد کرد و اگر خونریزی متوقف نشد، سریعاً به مرکز درمانی اطلاع داد.
علائم عفونت دسترسی عروقی چیست؟
قرمزی، گرمی، درد، تورم و ترشح از علائم مهم عفونت هستند.
اگر دسترسی دچار لخته شود چه اتفاقی میافتد؟
ممکن است نیاز به درمان فوری یا مداخله سرپایی برای باز کردن آن باشد.
