آموزش احیای قلبی ریوی در منزل ؛مهارتی ضروری برای هر خانواده
تصور کنید کنار یکی از عزیزانتان هستید؛ بیماری که سالهاست دیالیز میشود. ناگهان صدایش میکنید، اما جواب نمیدهد. آرام شانهاش را لمس میکنید، ولی واکنشی ندارد. به صورتش نگاه میکنید و متوجه میشوید که نفسهایش طبیعی نیست.
در چنین لحظهای احتمالاً سؤالهای زیادی به ذهنتان میرسد:
نکند پتاسیمش بالا رفته؟
فیستولش چه میشود؟
باید اول با پزشکش تماس بگیریم؟
باید او را به بیمارستان برسانیم؟
اصلاً میتوانم برایش CPR انجام بدهم؟
اما در آن چند دقیقه، لازم نیست جواب همه این سؤالها را بدانید.
اگر بیمار بیهوش است و تنفس طبیعی ندارد، باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید و احیای قلبی ریوی (CPR) را شروع کنید.
همین چند اقدام ساده، اگر سریع و درست انجام شوند، میتوانند فرصت زنده ماندن بیمار را بیشتر کنند.
ایست قلبی ممکن است به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد و در این شرایط، سرعت عمل خانواده تا رسیدن تیم اورژانس اهمیت زیادی دارد.
در این راهنما، به زبان ساده توضیح میدهیم اگر بیمار دیالیزی در خانه ناگهان بیهوش شد و تنفس طبیعی نداشت، چه کارهایی باید انجام دهید؛ از تشخیص ایست قلبی و شروع CPR گرفته تا تنفس دهانبهدهان، استفاده از AED و نکات مهم مربوط به فیستول و دیالیز.
به حال بیمار بعد از دیالیز توجه کنیم!اگر میخواهید درباره ی علل حال بد بیمار بعد از دیالیز و علائم هشدار مطلع شوید،کلیک کنید.
CPR چیست؟
CPR مخفف Cardiopulmonary Resuscitation و به فارسی «احیای قلبی ریوی» است.
وقتی قلب از پمپاژ مؤثر خون متوقف میشود، خون و اکسیژن کافی به مغز و سایر اندامهای حیاتی نمیرسد. CPR با فشارهای منظم روی قفسه سینه به حفظ گردش خون کمک میکند تا زمانی که تیم اورژانس برسد و اقدامات پیشرفتهتر انجام شود.
در صورت دسترسی، استفاده سریع از AED نیز میتواند در بعضی از انواع ایست قلبی به بازگشت ریتم مؤثر قلب کمک کند.
ایست قلبی چیست ؟
ایست قلبی یعنی قلب دیگر نمیتواند خون را به شکل مؤثر در بدن به گردش درآورد. در این شرایط، اکسیژن کافی به مغز و سایر اندامهای حیاتی نمیرسد و زمان اهمیت زیادی پیدا میکند.
ایست قلبی با حمله قلبی چه تفاوتی دارد؟
در حمله قلبی، جریان خون بخشی از عضله قلب دچار مشکل میشود؛ اما در ایست قلبی، مشکل اصلی این است که قلب دیگر نمیتواند به شکل مؤثر خون را پمپاژ کند. البته حمله قلبی میتواند در نهایت باعث ایست قلبی شود.برای خانواده بیمار، لازم نیست در آن لحظه تفاوت این دو را تشخیص دهد.آنچه اهمیت دارد این است که بتواند ایست قلبی احتمالی را سریع تشخیص دهد و اقدامات احیا را شروع کند.
از کجا بفهمیم بیمار دچار ایست قلبی شده است؟
بررسی پاسخدهی بیمار:بیمار را صدا بزنید و بهآرامی شانه او را لمس کنید.اگر پاسخ نمیدهد، از اطرافیان کمک بخواهید و برای بررسی تنفس آماده شوید.
بررسی تنفس:به قفسه سینه نگاه کنید و ببینید آیا بیمار به شکل طبیعی نفس میکشد یا نه.اگر بیمار اصلاً نفس نمیکشد یا فقط نفسهای بریده، نامنظم و غیرطبیعی دارد، این وضعیت را جدی بگیرید.
اگر بیمار پاسخ نمیدهد و تنفس طبیعی ندارد، برای پیدا کردن نبض زمان زیادی صرف نکنید. برای فرد غیرمتخصص، تشخیص سریع و شروع CPR اهمیت بیشتری دارد.
چرا ایست قلبی در بیمار دیالیزی اهمیت ویژهای دارد؟
بیماران دیالیزی شرایط متفاوتی با افراد دارای عملکرد طبیعی کلیه دارند.کلیهها در تنظیم آب و مواد معدنی مختلف بدن، از جمله پتاسیم، نقش مهمی دارند. وقتی عملکرد کلیه به شدت کاهش پیدا میکند، تنظیم این مواد تا حد زیادی به دیالیز، داروها و رژیم غذایی وابسته میشود.
یکی از مهمترین نگرانیها در این بیماران، هایپرکالمی یا افزایش پتاسیم خون است.
پتاسیم برای عملکرد طبیعی عضلات و قلب ضروری است، اما افزایش شدید آن میتواند فعالیت الکتریکی قلب را مختل کند و باعث آریتمیهای خطرناک و حتی ایست قلبی شود.البته این به آن معنا نیست که هر ایست قلبی در بیمار دیالیزی حتماً به دلیل پتاسیم بالا اتفاق افتاده است.
بیماریهای قلبی، اختلالات ریتم قلب، مشکلات تنفسی، عفونت، خونریزی، اختلالات متابولیک و مشکلات مربوط به مایعات نیز میتوانند در این شرایط نقش داشته باشند.
بنابراین یک اصل را به خاطر بسپارید:
«اول بیمار را احیا کنید؛ بعد علت ایست قلبی را پیدا کنید.»
پتاسیم بالا در بیماران دیالیزی موضوعی نیست که بتوان از کنار آن ساده گذشت..برای آشنایی با علائم، عوامل خطر، مواد غذایی حاوی پتاسیم و روشهای کنترل آن، ادامه مطلب را در مقاله جامع ما بخوانید
اگر بیمار دیالیزی در خانه دچار ایست قلبی شد، چه کنیم؟
ویدیوی محتوا
۱. مطمئن شوید محیط امن است.
قبل از نزدیک شدن به بیمار، مطمئن شوید خودتان در معرض خطر فوری نیستید.
۲. پاسخدهی بیمار را بررسی کنید.
بیمار را صدا بزنید و بهآرامی شانه او را لمس کنید.
اگر پاسخ نمیدهد، کمک بخواهید.
۳. تنفس بیمار را بررسی کنید.
اگر بیمار تنفس طبیعی ندارد یا فقط نفسهای غیرطبیعی و بریده دارد، منتظر نمانید.
۴. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
اگر فرد دیگری حضور دارد، از او بخواهید با ۱۱۵ تماس بگیرد و در صورت امکان AED را بیاورد.
اگر تنها هستید، گوشی را روی اسپیکر بگذارید و همزمان طبق راهنمای اپراتور عمل کنید.
در شرایط بحرانی تنها نمانید؛ دیاسیس یار کنار شماست.با دیاسیس یار آموزشهای کاربردی موردنیاز بیماران دیالیزی را همیشه در دسترس داشته باشید و در مواقع ضروری، با یک کلیک روی صفحه نمایش، شرایط خود را به کادر درمان و افراد اورژانسیِ تعیینشده و حتی به اورژانس115 اطلاع دهید!ً
۵. CPR را شروع کنید.
بیمار را به پشت و ترجیحاً روی یک سطح سفت قرار دهید و فشارهای قفسه سینه را شروع کنید.
۶. در صورت دسترسی از AED استفاده کنید.
AED را روشن کنید و پدها را طبق تصویر روی قفسه سینه بیمار قرار دهید.
دستورهای دستگاه را مرحلهبهمرحله دنبال کنید.
فشار قفسه سینه در CPR چگونه انجام میشود؟
بیمار باید به پشت و ترجیحاً روی سطح سفت قرار داشته باشد.
کف یک دست را در مرکز قفسه سینه، روی نیمه پایینی استخوان جناغ قرار دهید و دست دیگر را روی آن بگذارید.
فشارها را با سرعت ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه و با عمق حداقل ۵ سانتیمتر و با پرهیز از عمق بیش از ۶ سانتیمتر و و با اجازه دادن به برگشت کامل قفسه سینه بعد از هر فشار انجام دهید.
سعی کنید وقفهها را تا حد امکان کوتاه نگه دارید.
تنفس دهانبهدهان در CPR
تنفس دهانبهدهان بخشی از CPR معمولی است و اگر فرد نجاتدهنده آموزش دیده باشد و بتواند آن را بهدرستی انجام دهد، میتواند همراه با فشارهای قفسه سینه انجام شود.
باز کردن راه هوایی:برای دادن تنفس مصنوعی، ابتدا باید راه هوایی بیمار را باز کنید.
اگر احتمال آسیب ستون فقرات گردنی مطرح نیست:
1. یک دست را روی پیشانی بیمار قرار دهید.
2. سر را بهآرامی به عقب خم کنید.
3. با دست دیگر چانه را به سمت بالا بکشید.
این حرکت که به Head Tilt–Chin Lift معروف است، به باز شدن راه هوایی کمک میکند.
اگر احتمال آسیب گردن یا ستون فقرات وجود دارد و فرد آموزشدیده است، تکنیک Jaw Thrust میتواند برای باز کردن راه هوایی استفاده شود. اینگونه که:
1.ابتدا انگشت اشاره و میانی در انحنای فک قرار گرفته و به سمت داخل و بالا فشار وارد می کنید.
2.با استفاده از انگشت شصت چانه را به سمت پایین می بریم.
با انجام این عمل دهان به راحتی باز می شود و زبان به بالا کشیده می شود و می تواند انسداد مسیر تنفسی را رفع کند.
با این حال، نگرانی از آسیب گردن نباید باعث تأخیر طولانی در شروع احیا شود.
روش دادن تنفس مصنوعی پس از باز کردن راه هوایی:
1.بینی بیمار را با انگشتانتان ببندید.
2. دهان خود را کاملاً روی دهان بیمار قرار دهید.
3. یک نفس معمولی بکشید.
4. هوا را طی حدود ۱ ثانیه وارد کنید.
5. به بالا آمدن قفسه سینه نگاه کنید.
6. اجازه دهید قفسه سینه پایین بیاید.
7.سپس تنفس دوم را انجام دهید.
قرار نیست با فشار زیاد فوت کنید. هدف این است که مقدار کافی هوا وارد ریه شود و بالا آمدن قفسه سینه قابل مشاهده باشد.
تنفس بیش از حد یا با حجم زیاد توصیه نمیشود، زیرا میتواند باعث ورود هوا به معده، برگشت محتویات معده و کاهش اثربخشی CPR شود.
اگر تنفس دهانبهدهان بلد نباشیم چه کنیم؟
اگر آموزش ندیدهاید، نمیتوانید تنفس دهانبهدهان انجام دهید یا تمایلی به انجام آن ندارید، برای یک بزرگسال دچار ایست قلبی ناگهانی میتوانید Hands-Only CPR را انجام دهید؛ یعنی فشارهای مداوم قفسه سینه.
مهم این است که نگرانی درباره تنفس دهانبهدهان باعث نشود CPR را شروع نکنید.
AED چیست و چگونه استفاده میشود؟
AED یا دفیبریلاتور خارجی خودکار، دستگاهی است که ریتم قلب را بررسی میکند و اگر ریتم قابل شوک وجود داشته باشد، شوک مناسب را پیشنهاد میدهد.
اگر AED در دسترس است:
۱. دستگاه را روشن کنید
به محض رسیدن AED آن را روشن کنید.
۲. پدها را روی قفسه سینه قرار دهید.
پدها را طبق تصویر روی خود پد یا دستور دستگاه، روی پوست برهنه قفسه سینه قرار دهید.
۳. هنگام تحلیل ریتم و دادن شوک بیمار را لمس نکنید.
دستور دستگاه را دنبال کنید و هنگام تحلیل ریتم یا دادن شوک مطمئن شوید کسی بیمار را لمس نمیکند.
۴. بعد از شوک یا طبق دستور دستگاه CPR را ادامه دهید.
پس از شوک یا هر زمان دستگاه اعلام کرد، فشارهای قفسه سینه را دوباره شروع کنید.
هشدارهای ایمنی مهم در CPR بیمار دیالیزی
قبل از شروع احیا، این نکات را حتماً در نظر داشته باشید:
CPR را به دلیل ترس از آسیب متوقف نکنید.
اگر بیمار واقعاً دچار ایست قلبی شده است، ترس از شکستن دنده یا آسیب قفسه سینه نباید باعث شود فشارهای قفسه سینه را شروع نکنید یا متوقف کنید.فشارها باید مؤثر، منظم و با سرعت مناسب باشند.
منتظر اندازهگیری فشار، قند یا پتاسیم نمانید.
اگر بیمار بیهوش است و تنفس طبیعی ندارد، برای اندازهگیری فشار خون، قند خون یا پتاسیم وقت تلف نکنید.
اولویت با تماس با اورژانس و شروع CPR است.
پیدا کردن علت ایست قلبی توسط تیم درمان انجام میشود.
به بیمار بیهوش چیزی از راه دهان ندهید
به بیمار بیهوش یا بیماری که هوشیاری کافی ندارد، آب، غذا، دارو، قرص، محلول قندی یا مایعات دیگر ندهید.
این کار میتواند باعث ورود مواد به راه هوایی و خفگی یا آسپیراسیون شود.
برای «پتاسیم بالا» درمان خانگی انجام ندهید.
در بیمار دیالیزی ممکن است اختلال پتاسیم یکی از علتهای ایست قلبی باشد، اما خانواده نباید بدون دستور تیم پزشکی دارویی برای پایین آوردن پتاسیم بدهد یا درمان تخصصی انجام دهد.
در شرایط ایست قلبی، CPR و اقدامات اورژانسی اولویت دارند.
فیستول یا کاتتر را دستکاری نکنید
وجود فیستول یا کاتتر دیالیز نباید مانع CPR شود؛ اما از فشار، کشیدن، بستن یا دستکاری غیرضروری آن خودداری کنید.
تنفس مصنوعی را با فشار زیاد انجام ندهید.
در تنفس دهانبهدهان، هر تنفس باید حدود یک ثانیه طول بکشد و فقط به اندازهای باشد که قفسه سینه بالا بیاید.
فوت کردن بیش از حد میتواند باعث ورود هوا به معده و برگشت محتویات معده شود.
به دنبال نبض گشتن نباید CPR را به تأخیر بیندازد.
برای افراد عادی، اگر بیمار بیهوش است و تنفس طبیعی ندارد، نباید زمان زیادی صرف پیدا کردن نبض کنید.درخواست کمک و شروع سریع CPR مهمتر است.
اگر تنفس دهانبهدهان بلد نیستید، CPRرا متوقف نکنید.
اگر آموزش ندیدهاید یا نمیتوانید تنفس دهانبهدهان انجام دهید، برای یک بزرگسال دچار ایست قلبی ناگهانی، Hands-Only CPR را شروع کنید و از راهنمایی اپراتور ۱۱۵ پیروی کنید.
اگر بیمار دوباره نفس کشید، خودسرانه او را ترک نکنید.
برگشت تنفس طبیعی به معنی برطرف شدن کامل خطر نیست.
بیمار باید تا رسیدن تیم اورژانس تحت نظر باشد و وضعیت هوشیاری و تنفس او بررسی شود.
اگر فقط یک نفر کنار بیمار است چه کند؟
اگر تنها هستید:
-
- با 115 تماس بگیرید.
-
- گوشی را روی اسپیکر بگذارید.
-
- طبق راهنمای اپراتور CPR را شروع کنید.
-
- اگر AED در دسترس است، از آن استفاده کنید.
-
- تا رسیدن کمک، اقدامات احیا را ادامه دهید.
اگر برای پیدا کردن AED مجبور میشوید بیمار را تنها بگذارید، این کار را فقط طبق دستور اپراتور اورژانس و شرایط محل انجام دهید.
- تا رسیدن کمک، اقدامات احیا را ادامه دهید.
اگر دو نفر کنار بیمار هستند، چطور کارها را تقسیم کنیم؟
وقتی دو نفر حضور دارند، بهتر است:
نفر اول: CPR را انجام دهد.
نفر دوم: با ۱۱۵ تماس بگیرد، AED را آماده کند و اطلاعات لازم را به اورژانس بدهد.
در صورت خستگی، میتوانند انجام فشارهای قفسه سینه را با هماهنگی و با حداقل وقفه جابهجا کنند.
اگر بیمار دوباره نفس کشید چه کنیم؟
اگر بیمار شروع به تنفس طبیعی کرد یا حرکت کرد، CPR را متوقف کنید و بیار را مطابق تصویر در پوزیشن ریکاوری قرار دهید و وضعیت او را زیر نظر بگیرید.همچنان منتظر رسیدن اورژانس باشید، زیرا برگشت تنفس به معنی برطرف شدن کامل خطر نیست.
اگر بیمار دوباره بیهوش شد و تنفس طبیعی نداشت، آماده باشید که طبق دستور اورژانس CPR را از سر بگیرید.
خانواده بیمار دیالیزی از قبل چه چیزهایی آماده کند؟
بهترین زمان برای آماده شدن برای یک شرایط اورژانسی، قبل از وقوع آن است.
یک برگه ساده تهیه کنید و آن را در جای مشخصی از خانه، مثلاً کنار یخچال، قرار دهید.اطلاعاتی که بهتر است روی این برگه باشد:
موارد | شرح اطلاعات |
|---|---|
نام و مشخصات بیمار | |
نوع دیالیز | |
روزها و ساعتهای دیالیز | |
نوع دسترسی عروقی، در صورت همودیالیز | |
بیماریهای قلبی مهم | |
داروهای مهم | |
حساسیتهای دارویی | |
نام مرکز دیالیز | |
شماره تماس مرکز دیالیز | |
شماره پزشک یا تیم درمان | |
شماره اورژانس |
همچنین بهتر است همه اعضای خانواده بدانند فیستول بیمار در کدام دست قرار دارد و برگه اطلاعات اورژانسی کجاست.
بعد از رسیدن اورژانس چه اتفاقی میافتد؟
تیم اورژانس وضعیت بیمار را ارزیابی میکند و در صورت نیاز اقدامات پیشرفته احیا را انجام میدهد.
بسته به شرایط، مواردی مانند ریتم قلب، فشار خون، اکسیژنرسانی، قند خون، الکترولیتها و بهویژه پتاسیم بررسی میشوند و علتهای قابل برگشت ایست قلبی مورد توجه قرار میگیرند.
در بیمار دیالیزی، بررسی علت اهمیت ویژهای دارد، اما این بخش نیازمند امکانات و درمان تخصصی است و نباید در منزل انجام شود.
چکلیست فوری CPR برای خانواده بیمار دیالیزی اگر بیمار بیهوش است و تنفس طبیعی ندارد:
مواردی که باید انجام شوند. | (×) و (√ ) |
|---|---|
محیط امن است. | ☐ |
بیمار پاسخ نمیدهد. | ☐ |
تنفس طبیعی ندارد یا فقط نفسهای غیرطبیعی دارد. | ☐ |
با ۱۱۵ تماس گرفته شده است. | ☐ |
CPR شروع شده است. | ☐ |
سرعت فشارها ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه است. | ☐ |
عمق فشار حداقل ۵ سانتیمتر است. | ☐ |
از عمق بیش از ۶ سانتیمتر پرهیز میشود. | ☐ |
در صورت آموزش، ۳۰ فشار و ۲ تنفس انجام میشود. | ☐ |
اگر تنفس مصنوعی ممکن نیست، Hands-Only CPR ادامه پیدا میکند. | ☐ |
AED در صورت دسترسی استفاده میشود. | ☐ |
چیزی از راه دهان به بیمار بیهوش داده نمیشود. | ☐ |
وجود فیستول باعث تأخیر در CPR نمیشود. | ☐ |
اقدامات احیا تا رسیدن تیم اورژانس یا تغییر وضعیت بیمار ادامه پیدا میکند. | ☐ |
چگونه خانواده برای چنین شرایطی آماده شود؟
بهترین زمان برای یادگیری CPR، زمانی است که هنوز شرایط اضطراری اتفاق نیفتاده است.اگر بیمار دیالیزی در خانواده دارید، بهتر است اعضای خانواده:
- یک دوره ی عملی CPR بگذرانند.
-
نحوه استفاده از AED را تمرین کنند.
-
شماره ۱۱۵ را در دسترس داشته باشند.
-
اطلاعات پزشکی بیمار را در یک برگه مشخص نگه دارند.
حرف آخر
شاید صحبت کردن درباره ایست قلبی خوشایند نباشد.هیچ خانوادهای دوست ندارد تصور کند ممکن است روزی عزیزش ناگهان جلوی چشم او بیهوش شود.اما آماده بودن به معنی انتظار برای اتفاق بد نیست.
اگر CPR معمولی را آموزش دیدهاید، میتوانید از الگوی ۳۰ فشار قفسه سینه و ۲ تنفس استفاده کنید. اگر تنفس دهانبهدهان برایتان ممکن نیست، فشارهای قفسه سینه را متوقف نکنید.
آموزش عملی CPR و AED قبل از وقوع حادثه، یکی از بهترین راههای آمادگی خانواده برای شرایط اورژانسی است.
منابع:
گفتوگو و دیدگاهها
۰ دیدگاهدیدگاهها پیش از انتشار بررسی میشوند. با احترام، تجربه و نظرتان را به اشتراک بگذارید.
شروع این گفتوگو با تو