مقالات
تازهترینخبر مهم برای پرستاران تأمین اجتماعی؛ اصلاح نحوه محاسبه ساعات موظفی شبکاری و تعطیلکاری
با اصلاح دستورالعمل تأمین اجتماعی، ساعات شبکاری و تعطیلکاری پرستاران با ضریب ۱.۵ محاسبه و جزو ساعات موظفی منظور میشود.
۱ از ۶
مطالعه این مطلب
بعد از دیالیز حالم بد میشود؛ علت چیست و چه کار باید کنم؟
مقدمه
شاید خودتان بیمار دیالیزی باشید، شاید پرستار یا همراه یکی از عزیزانتان باشید . در هر حالت، احتمالاً این جمله برایتان آشناست: «خود دیالیز که تمام میشود، انگار همهچیز تازه شروع میشود.» خیلی از بیماران میگویند ساعات بعد از جلسه، سختتر از خود جلسه است؛ خستگیای که رمق را میگیرد، سردردی که آرام نمیشود، یا سرگیجهای که ترس ایجاد میکند.خبر خوب این است که این احساسات نه تخیلی هستند و نه بیدلیل؛ ریشه در تغییرات واقعی و قابلاندازهگیری بدن دارند، و مهمتر از همه، اغلبشان قابل پیشبینی و قابل مدیریتاند. در این مقاله، با زبانی ساده اما مبتنی بر شواهد علمی، سراغ هر یک از این حالات میرویم: چرا رخ میدهند، چه علامتی طبیعی و چه علامتی هشداردهنده است، و در هر مورد چه کاری واقعاً کمک میکند.
۱. چرا بعد از دیالیز حالم تغییر میکند؟
برای اینکه بهتر متوجه شوید چرا بعد از دیالیز چنین احساسی دارید، بد نیست کمی به خود فرایند دیالیز نگاه کنیم.
کلیههای سالم بهطور مداوم مواد زائد را دفع میکنند و مقدار مایع و بعضی مواد موجود در خون را تنظیم میکنند. اما همودیالیز این کار را در یک بازه چندساعته انجام میدهد.در طول جلسه، دستگاه به خارج شدن مایع اضافی و مواد زائد از خون کمک میکند و غلظت بعضی مواد محلول در خون نیز تغییر میکند.این تغییرات برای درمان شما ضروریاند، اما ممکن است بدن مجبور شود در مدت نسبتاً کوتاهی خود را با آنها تطبیق دهد.
یکی از مهمترین عوامل، مقدار مایعی است که باید در طول جلسه خارج شود.اگر بین دو جلسه مایع زیادی در بدن جمع شده باشد، برای رسیدن به وزن هدف باید مقدار بیشتری مایع خارج شود. اگر این کار با سرعتی انجام شود که بدن نتواند بهخوبی آن را جبران کند، احتمال بروز علائمی مانند افت فشار، سرگیجه، گرفتگی عضلات و خستگی بیشتر میشود.
عوامل دیگری مثل بیماری قلبی، سن، فشار خون، داروها و وضعیت کلی بدن هم میتوانند در تحمل دیالیز نقش داشته باشند.
۲. چرا بعد از دیالیز فشار خونم پایین میآید؟
یکی از مشکلات شناختهشده در همودیالیز، افت فشار خون است.تصور کنید مقداری مایع اضافی در بدن شما جمع شده و دستگاه قرار است آن را خارج کند. وقتی مایع از خون خارج میشود، حجم مایع داخل رگها هم میتواند کاهش پیدا کند.بدن معمولاً تلاش میکند با تنگ کردن رگها و تغییر ضربان قلب، فشار خون را حفظ کند. اما این مکانیسم در همه بیماران به یک اندازه مؤثر نیست؛ بهخصوص در افرادی که بیماری قلبی، مشکلات عروقی یا بعضی اختلالات دیگر دارند.
از کجا بفهمم فشارم پایین افتاده است؟
ممکن است این علائم را تجربه کنید:
سرگیجه، بهخصوص هنگام بلند شدن
احساس سبکی سر
تاری یا سیاهی رفتن چشمها
ضعف ناگهانی
تهوع
عرق سرد
احساس اینکه ممکن است غش کنید
در موارد شدید، از دست دادن هوشیاری
درصورت افت فشار خون چه اقداماتی نیاز است؟
اگر چنین علائمی دارید؛
-
- بلافاصله راه نروید و ابتدا چند دقیقه بنشینید.
-
- هنگام بلند شدن، آرام و مرحلهبهمرحله این کار را انجام دهید.
-
- اگر سرگیجه شدید دارید، به پرستار دیالیز اطلاع دهید.
-
- اگر تیم درمان توصیه کرده است، فشار خون خود را در خانه اندازه بگیرید و ثبت کنید.
-
- اگر این اتفاق مرتب تکرار میشود، حتماً آن را با نفرولوژیست یا پرستار دیالیز مطرح کنید.
خودسرانه برای درمان افت فشار، مقدار زیادی آب یا نمک مصرف نکنید. مقدار مایع و سدیم مناسب برای بیمار دیالیزی فردبهفرد متفاوت است.
۳. چرا بعد از دیالیز اینقدر خسته و بیحال میشوم؟
اگر بعد از دیالیز احساس میکنید «باتری بدنم کاملاً خالی شده»، این تجربه برای بسیاری از بیماران آشناست.
خستگی ممکن است به شکلهای مختلف خودش را نشان دهد:
بیحالی شدید
خوابآلودگی
نداشتن انرژی برای کارهای روزمره
احساس ضعف عضلانی
کاهش تمرکز
بیحوصلگی
احساس سنگینی بدن
خستگی در بیماران دیالیزی بسیار شایع است و مرورهای علمی نشان دادهاند که این علامت میتواند بخش قابلتوجهی از زندگی روزمره بیمار را تحت تأثیر قرار دهد.اما علت آن فقط یک چیز نیست.افت فشار خون، تغییرات مایعات، کمخونی، مشکلات خواب، بیماریهای قلبی و عوامل دیگری میتوانند در آن نقش داشته باشند.
کمخونی نیز اهمیت ویژهای دارد. بیماری مزمن کلیه میتواند باعث ایجاد کمخونی شود و کمخونی نیز میتواند با خستگی و کاهش توانایی انجام فعالیتهای روزمره همراه باشد.
اگر همیشه بعد از دیالیز خستهام، چه کار کنم؟
شدت و مدت خستگی را برای تیم دیالیز توضیح دهید.
اگر خستگی شما جدید شده یا نسبت به گذشته بیشتر شده است، آن را گزارش کنید.
درباره کمخونی و آزمایشهای مربوط به آن با پزشک صحبت کنید.
خواب شبانه خود را جدی بگیرید.
فعالیت بدنی متناسب با تواناییتان را طبق نظر تیم درمان حفظ کنید.
وعدههای غذایی مناسب برنامه غذایی خود را حذف نکنید.
افزایش وزن بین جلسات را مطابق برنامهای که تیم درمان برای شما تعیین کرده کنترل کنید.
۴. چرا پاهایم بعد از دیالیز میگیرد؟
گرفتگی عضلات، بهخصوص در ساق پا، یکی دیگر از شکایتهای شناختهشده در بیماران دیالیزی است.این گرفتگی معمولاً دردناک است و ممکن است در اواخر جلسه اتفاق بیفتد یا کمی بعد از برگشتن به خانه احساس شود.
یکی از عوامل مهم، تغییر حجم مایع بدن در طول دیالیز است. وقتی مایع با سرعت زیادی از بدن خارج میشود، بدن باید خود را با این تغییر تطبیق دهد.افزایش وزن بین دو جلسه و سرعت بالاتر برداشت مایع نیز میتوانند در بروز علائم حین دیالیز نقش داشته باشند.
هنگام گرفتگی چه کار کنم؟
عضله را بهآرامی بکشید.
ماساژ ملایم میتواند کمککننده باشد.
کمپرس گرم ممکن است درد و گرفتگی را کمتر کند.
اگر گرفتگیها مرتب تکرار میشوند، به تیم دیالیز اطلاع دهید.
۵. چرا بعد از دیالیز سردرد میگیرم؟
سردرد میتواند در اواخر جلسه یا چند ساعت بعد از دیالیز ایجاد شود.علت آن همیشه یکسان نیست.افت فشار خون، تغییرات بدن در طول دیالیز، خستگی، استرس و در بعضی افراد قطع ناگهانی کافئین میتوانند در ایجاد سردرد نقش داشته باشند.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
هر سردرد بعد از دیالیز به معنی سندرم عدم تعادل دیالیز نیست.
این سندرم عارضهای نادر است و بیشتر در شرایط خاص، بهویژه شروع دیالیز در فردی با اوره بسیار بالا، مطرح میشود.
برای سردرد چه کار کنم؟
در محیط آرام استراحت کنید.
اگر تیم درمان برای مصرف مایعات محدودیت تعیین کرده است، آن را رعایت کنید.
اگر سردرد مرتب تکرار میشود، آن را با تیم دیالیز مطرح کنید.
اگر معمولاً چای یا قهوه مصرف میکنید خودسرانه مقدار کافئینتان را بالا نبرید .
اگر سردرد ناگهانی و بسیار شدید است یا همراه با گیجی، کاهش هوشیاری، تشنج، اختلال واضح بینایی یا سایر علائم عصبی ایجاد شده است، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
قبل از مصرف مسکن بهتر است با پزشک یا تیم دیالیز مشورت کنید. بعضی مسکنها برای بیماران دیالیزی مناسب نیستند و ممکن است روی فشار خون، معده یا عملکرد کلیه اثر بگذارند.
۶. چرا بعضی بیماران بعد از دیالیز حالت تهوع میگیرند؟
تهوع ممکن است همراه با افت فشار خون یا سایر تغییرات بدن در طول دیالیز ایجاد شود.
اگر فشار خون پایین بیاید، ممکن است علاوه بر سرگیجه و ضعف، تهوع نیز ایجاد شود. از طرف دیگر، اورمی، مشکلات گوارشی، داروها و عوامل دیگر نیز میتوانند باعث تهوع شوند.
چه کار کنم؟
اگر تهوع تکرار میشود، آن را به پرستار دیالیز بگویید.
فشار خون و روند تغییرات آن باید بررسی شود.
درباره زمان و مقدار غذا خوردن قبل از دیالیز با متخصص تغذیه یا تیم درمان صحبت کنید.
اگر تهوع شدید یا مکرر است، پزشک باید علتهای دیگر را نیز بررسی کند.
داروی ضدتهوع ممکن است در بعضی بیماران لازم باشد، اما انتخاب دارو و مقدار آن برای بیمار دیالیزی باید توسط پزشک انجام شود.
۷. سندرم عدم تعادل دیالیز چیست؟
سندرم عدم تعادل دیالیز (Dialysis Disequilibrium Syndrome) یکی از عوارض نادر اما جدی دیالیز است.
این مشکل بیشتر در شرایطی مطرح میشود که سطح اوره خون بسیار بالا باشد، بهخصوص در شروع دیالیز یا بعد از وقفه قابلتوجه در درمان.
در این شرایط، کاهش سریع اوره و تغییرات اسمزی میتواند باعث جابهجایی آب به سمت مغز و ایجاد علائم عصبی شود.
علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:
سردرد
تهوع و استفراغ
بیقراری
گیجی
تغییر سطح هوشیاری
تشنج در موارد شدید
نکته مهم این است که این عارضه نادر است و هر سردرد یا تهوعی بعد از دیالیز به معنی سندرم عدم تعادل نیست.
اگر بیمار دچار گیجی شدید، کاهش هوشیاری یا تشنج شود، این وضعیت اورژانسی است و باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.
چرا این عارضه بیشتر در شروع دیالیز مطرح است؟
نکتهی جالب اینجاست که این سندرم در بیمارانی که سالهاست دیالیز منظم دارند، خیلی خیلی نادر است؛ بیشتر مال روزهای اول شروع دیالیز است، وقتی بدن هنوز با این روند آشنا نشده.
برای همین اگر خیلی وقت است دیالیز میکنید و یهو نگران این سندرم شدید، احتمالش کم است؛ ولی بازهم اگر علائم عصبی جدی داشتید، حتماً آنها را جدی بگیرید.
۸. چرا پوستم بعد از دیالیز خارش میگیرد؟
خارش یکی از علائمی است که ممکن است کیفیت زندگی بیمار دیالیزی را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.ممکن است خارش در تمام بدن یا در قسمتهایی مانند پشت، دستها، پاها یا شکم احساس شود و گاهی شبها بیشتر شود.خارش مرتبط با بیماری کلیه میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه نمیتوان آن را به یک عامل واحد نسبت داد.اختلالات مربوط به مواد معدنی، خشکی پوست و عوامل مرتبط با بیماری کلیه میتوانند در آن نقش داشته باشند.
چه کارهایی میتواند کمک کند؟
استفاده منظم از مرطوبکننده مناسب و بدون عطر
پرهیز از حمام بسیار داغ
استفاده از شویندههای ملایم
نخراشیدن شدید پوست
بررسی وضعیت کلسیم و فسفر طبق نظر پزشک
مطرح کردن خارش مداوم با تیم درمان
در موارد شدید، استفاده از درمان دارویی با نظر پزشک
خارش شدید فقط یک مشکل پوستی نیست؛ میتواند خواب و کیفیت زندگی را هم تحت تأثیر قرار دهد.
پوست شما در دوران دیالیز چه تغییراتی میکند؟اگر می خواهید با شایعترین عوارض پوستی همودیالیز، علت بروز و راههای کنترل آنها آشنا شوید کلیک کنید!۹. چرا خواب و آرامش بعد از دیالیز بههم میریزد؟
بعضی بیماران احساس میکنند پاهایشان شبها «قرار ندارد»؛ یعنی احساس ناخوشایندی در پاها دارند و مجبورند آنها را حرکت دهند تا کمی بهتر شوند.این حالت میتواند با سندروم پای بیقرار ارتباط داشته باشد.اختلال خواب نیز در بیماران دیالیزی شایع است و میتواند خستگی روز بعد را بیشتر کند. مرورهای علمی، بیخوابی، پای بیقرار و خارش را از علائم مهم و آزاردهنده در بیماران دیالیزی میدانند.
چه اقداماتی لازم است؟
ساعت خواب منظمی داشته باشید.
محیط خواب را تا حد امکان تاریک و آرام نگه دارید.
قبل از خواب استفاده از صفحهنمایشها را محدود کنید.
اگر خارش، گرفتگی عضلات یا درد خواب شما را مختل میکند، آن را به تیم درمان بگویید.
اگر احساس بیقراری پاها مداوم است، پزشک میتواند کمخونی، آهن و سایر عوامل احتمالی را بررسی کند.
۱۰. چرا حال بیمار بین دو جلسه دیالیز نوسان دارد؟
این تجربه برای بسیاری از بیماران آشناست.بین دو جلسه، بدن دوباره بهتدریج مایع و مواد زائد تولید و دریافت میکند.اگر مایع زیادی بین جلسات جمع شود، ممکن است علائمی مانند افزایش وزن، تورم ، تشنگی ، بالا رفتن فشار خون و تنگی نفس ایجاد شوند.سپس در جلسه بعد، همان مایع باید در چند ساعت خارج شود.اگر مقدار مایع قابلبرداشت زیاد باشد، ممکن است احتمال افت فشار، سرگیجه، گرفتگی عضلات و خستگی بیشتر شود. مطالعات درباره مدیریت حجم مایع نیز ارتباط بین افزایش مایع، سرعت برداشت مایع و عوارض همودیالیز را نشان دادهاند.
چه اقداماتی لازم است؟
محدودیت مایعات را مطابق برنامه شخصی خودتان رعایت کنید.
وزن را طبق توصیه تیم درمان و در شرایط مشابه ثبت کنید.
افزایش وزن غیرمعمول بین دو جلسه را گزارش کنید.
تورم ناگهانی یا تنگی نفس را جدی بگیرید.
یک نکته خیلی مهم برای بیمار
یک نکتهی کاربردی: بهجای اینکه فقط حجم آبی را که میخورید کم کنید، سعی کنید ببینید از کجا مایع اضافه وارد بدنتان میشود؛ خیلی وقتها سوپ، ماست، هندوانه و میوههای آبدار حساب نمیشوند، ولی حجم قابلتوجهی مایع دارند.
اگر با تیم درمانتان یک لیست از غذاهای پرآبتری که دوست دارید را مرور کنید، خیلی راحتتر میتوانید بدون احساس تشنگی زیاد، وزن بین جلساتتان را کنترل کنید.
سفره بیماران دیالیزی چه تفاوتی دارد؟ 🍽️با انتخاب درست مواد غذایی، میتوان به کنترل بهتر شرایط و حفظ کیفیت زندگی در دوران دیالیز کمک کرد.
با یک کلیک اصول تغذیه و رژیم غذایی بیماران دیالیزی را یاد بگیرید .۱۱. دیالیز چه اثری روی خلق و روان بیمار میگذارد؟
دیالیز فقط بدن را تحت تأثیر قرار نمیدهد.وابستگی به درمان طولانیمدت، تغییر سبک زندگی، محدودیتهای غذایی و مایعات، رفتوآمدهای مکرر به مرکز دیالیز و کنار آمدن با علائم جسمی میتواند از نظر روحی خستهکننده باشد.
گاهی بیمار احساس میکند:
انگیزه ندارد
زودتر از قبل عصبی میشود
از دیگران فاصله گرفته است
بیشتر نگران است
از چیزهایی که قبلاً لذت میبرد، دیگر لذت نمیبرد
بیشتر روزها احساس ناراحتی یا ناامیدی دارد
این علائم را نباید ضعف شخصیتی یا «کمطاقتی» بدانید.
حتی علائم جسمی مثل خارش شدید میتوانند روی خواب، خلق و کیفیت زندگی اثر بگذارند. پژوهشهای PubMed ارتباط میان خارش شدید، خواب نامناسب و علائم افسردگی را نشان دادهاند.
میگوید گاهی بهترین راه کمک به حال روحی بیمار، نه یک قرص جدید، بلکه حل یک علامت جسمی مزاحم است؛ مثلاً وقتی خارش یا گرفتگی عضله درمان میشود، خیلی وقتها خلق بیمار هم بهتر میشود.برای همین وقتی از حال روحیتان با تیم درمان حرف میزنید، بد نیست علائم جسمیتان را هم کنارش بگویید؛ شاید ریشهی مشترکی داشته باشند.
۱۲. چه زمانی بعد از دیالیز باید فوراً کمک پزشکی بگیرم؟
همه علائم بعد از دیالیز اورژانسی نیستند؛ اما بعضی علائم را نباید در خانه منتظر ماند.
در صورت وجود این علائم، فوراً کمک پزشکی بگیرید:
درد یا فشار در قفسه سینه
تنگی نفس شدید یا ناگهانی
کاهش سطح هوشیاری
گیجی شدید
تشنج
غش یا از دست دادن هوشیاری
خونریزی مداوم از فیستول یا کاتتر که با فشار مناسب کنترل نمیشود
تب بالا یا لرز شدید
قرمزی، تورم، گرمی یا درد شدید در محل دسترسی عروقی
ضعف یا بیحالی بسیار شدید و غیرمعمول
سردرد ناگهانی و بسیار شدید، بهخصوص همراه با علائم عصبی
در مورد خونریزی از محل دسترسی عروقی نیز نباید بیتفاوت بود؛ اگر خونریزی ادامه پیدا کرد یا قابلکنترل نبود، نیاز به ارزیابی فوری وجود دارد.
جمعبندی
اگر بعد از دیالیز احساس خستگی، ضعف، سرگیجه، گرفتگی عضلات، سردرد، تهوع یا خارش دارید، بدانید که این تجربه برای بسیاری از بیماران اتفاق میافتد.اما مهمترین نکته این است:شایع بودن یک علامت به معنی این نیست که باید آن را تحمل کنید.ممکن است برای یک نفر علت اصلی حال بد بعد از دیالیز افت فشار باشد؛ برای فرد دیگری کمخونی، مشکل خواب، تجمع مایع، خارش، درد یا ترکیبی از چند عامل.به همین دلیل، بهترین کار این است که علائم خود را دقیق برای تیم درمان توضیح دهید.
مثلاً به جای اینکه بگویید:«بعد از دیالیز حالم بد میشود.»بگویید:«بعد از دیالیز فشارم پایین میآید، هنگام ایستادن سرم گیج میرود و حدود سه ساعت طول میکشد تا بهتر شوم.»
این توضیح ساده اطلاعات بسیار بیشتری در اختیار پزشک و پرستار قرار میدهد.هدف دیالیز فقط خارج کردن مایع و مواد زائد از خون نیست؛ هدف نهایی، کمک به شما برای داشتن زندگی با کیفیتتر و علائم قابلکنترلتر است.
منابع:
