چه کسانی میتوانند کلیه اهدا کنند؟ ۷ شرط مهم که باید بدانید
آیا هر فرد سالمی میتواند کلیه اهدا کند؟ پاسخ کوتاه «خیر» است. شرایط اهدا کننده زنده کلیه فقط به سن یا گروه خونی محدود نمیشود. سلامت کلیهها، فشارخون، قند خون، وزن، وضعیت روانی و داوطلبانه بودن تصمیم همگی در تأیید نهایی مؤثرند. بر اساس راهنمای KDIGO و منابع معتبر پیوند، ارزیابی باید متناسب با شرایط هر فرد و با هدف حفظ سلامت کوتاهمدت و بلندمدت او انجام شود. بنابراین قابل ارزیابی بودن به معنی تأیید قطعی برای اهدا نیست.
چه کسانی میتوانند کلیه اهدا کنند؟
بهطور کلی، فردی میتواند برای اهدای زنده کلیه ارزیابی شود که:
-
با آگاهی کامل و بدون فشار برای اهدا داوطلب شده باشد؛
-
از سلامت عمومی و عملکرد مناسب کلیه برخوردار باشد؛
-
بیماری کلیوی فعال یا خطر بالای نارسایی کلیه نداشته باشد؛
-
از نظر جسمی و روانی توان تحمل جراحی را داشته باشد؛
-
برای معاینات و پیگیریهای پزشکی پس از اهدا آمادگی داشته باشد.
تأیید نهایی تنها پس از بررسی در یک مرکز تخصصی پیوند امکانپذیر است.
۱. رضایت باید آگاهانه و بدون اجبار باشد.
مهمترین شرط اهدای کلیه، تصمیم آزادانه فرد است. اهداکننده نباید تحت فشار خانوادگی، عاطفی یا مالی قرار گرفته باشد و باید خطرات احتمالی جراحی و پیامدهای بلندمدت را درک کند.او همچنین حق دارد در هر مرحله، حتی پیش از عمل، از اهدا منصرف شود. علت انصراف نیز باید تا حد امکان محرمانه باقی بماند.
۲. عملکرد کلیه باید مناسب باشد.
عملکرد کلیه فقط با کراتینین خون سنجیده نمیشود و باید نرخ فیلتراسیون گلومرولی یا GFR نیز بررسی شود. طبق راهنمای KDIGO:
-
GFR برابر یا بیشتر از ۹۰: معمولاً برای اهدا قابلقبول است.
-
GFR بین ۶۰ تا ۸۹: تصمیم بر اساس سن، فشارخون و سایر عوامل خطر گرفته میشود.
-
GFR کمتر از ۶۰: فرد نباید کلیه اهدا کند.
این اعداد بهتنهایی تعیینکننده نیستند و تفسیر آنها باید توسط متخصص انجام شود.
۳. وجود آلبومین یا خون در ادرار بررسی میشود.
اساس KDIGO:
-
دفع آلبومین کمتر از ۳۰ میلیگرم در روز معمولاً قابلقبول است؛
-
مقدار ۳۰ تا ۱۰۰ میلیگرم در روز به ارزیابی فردی نیاز دارد؛
-
مقدار بیشتر از ۱۰۰ میلیگرم در روز معمولاً مانع اهداست.
وجود مداوم خون در ادرار نیز باید از نظر عفونت، سنگ، بیماریهای گلومرولی و دیگر اختلالات بررسی شود.
۴. فشارخون، دیابت و اضافهوزن اهمیت دارند.
فشارخون کنترلنشده، دیابت و چاقی میتوانند احتمال بروز بیماری قلبی یا کلیوی در آینده را افزایش دهند.
-
فشارخون باید با اندازهگیریهای دقیق و گاهی پایش ۲۴ساعته بررسی شود.
-
دیابت نوع یک معمولاً مانع اهدای کلیه است.
-
دیابت نوع دو تنها در برخی افراد منتخب و مطابق سیاست مرکز پیوند بررسی میشود.
-
برای شاخص توده بدنی یا BMI یک حد جهانی وجود ندارد، اما BMI بالاتر از ۳۵ در بسیاری از مراکز مانع مهمی محسوب میشود.
تصمیم نهایی بر اساس مجموع عوامل خطر گرفته میشود، نه فقط یک عدد.
۵. بیماری کلیوی پنهان نباید وجود داشته باشد.
بعضی اختلالات کلیوی ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکنند. به همین دلیل، سابقه پزشکی و خانوادگی فرد با دقت بررسی میشود. مواردی مانند بیماری گلومرولی، آلبومینوری قابلتوجه، هماچوری پایدار و سابقه سنگ کلیه میتوانند به آزمایشهای تکمیلی نیاز داشته باشند.
سابقه سنگ کلیه همیشه به معنی رد قطعی نیست؛ تعداد سنگها، احتمال عود و علت تشکیل آنها در تصمیمگیری مؤثر است.
۶. سلامت روان بهاندازه سلامت جسم اهمیت دارد.
اهداکننده باید توانایی تصمیمگیری آگاهانه داشته باشد و پیامدهای احتمالی اهدا را درک کند. ارزیابی روانیاجتماعی معمولاً شامل بررسی موارد زیر است:
-
اختلال روانپزشکی کنترلنشده
-
مصرف مواد یا وابستگی فعال
-
فشار خانوادگی یا انگیزه مالی
-
حمایت اجتماعی و خانوادگی
-
توانایی پیگیری درمان پس از اهدا
این ارزیابی باید با تمرکز بر منافع و ایمنی اهداکننده انجام شود.
۷. مصرف سیگار و سبک زندگی ارزیابی میشود.
KDIGO توصیه میکند افراد سیگاری دستکم چهار هفته پیش از جراحی سیگار را ترک کنند و برای ترک دائمی حمایت دریافت کنند. دخانیات میتواند خطر مشکلات جراحی، قلبیعروقی و ریوی را افزایش دهد.
تغذیه، فعالیت بدنی، مصرف الکل یا مواد و توانایی حفظ سبک زندگی سالم نیز در ارزیابی کلی فرد اهمیت دارند.
محدودیت سنی اهدای کلیه چقدر است؟
برای همه کشورها و مراکز پیوند یک سقف سنی ثابت وجود ندارد. اهداکننده باید حداقل توانایی قانونی برای رضایت آگاهانه را داشته باشد و در اغلب برنامهها، افراد زیر ۱۸ سال پذیرفته نمیشوند.
سن بالا نیز بهتنهایی علت رد قطعی نیست. عملکرد کلیه، سلامت قلب، فشارخون، دیابت و برآورد خطر بلندمدت از سن شناسنامهای مهمترند. محدودیت دقیق سنی به قوانین کشور و پروتکل مرکز پیوند بستگی دارد.
پیوند کلیه: از کاندید شدن تا مراقبتهای بعد از عمل
جهت مطاله بیشتر درباره پیوند کلیه به این مقاله مراجعه کنید:
آزمایشهای لازم برای اهدای کلیه چیست؟
آزمایشها و معاینات معمول ممکن است شامل موارد زیر باشند:
-
آزمایش خون و ادرار
-
اندازهگیری یا تأیید GFR
-
سنجش آلبومین ادرار
-
اندازهگیری فشارخون و بررسی قند و چربی خون
-
تعیین گروه خونی و آزمایشهای سازگاری
-
بررسی عفونتهای قابل انتقال
-
تصویربرداری از کلیهها و عروق
-
ارزیابی قلبی و خطر بیهوشی
-
ارزیابی روانشناختی و اجتماعی.
نوع و تعداد آزمایشها بر اساس شرایط فرد و دستورالعمل مرکز تعیین میشود.
آیا اهدای کلیه برای اهداکننده خطر دارد؟
اکثر افراد تأییدشده پس از اهدا زندگی فعال و طبیعی دارند؛ بااینحال، اهدای کلیه یک جراحی بدون خطر نیست. خونریزی، عفونت، لخته، واکنش به بیهوشی و درد از عوارض احتمالی کوتاهمدت هستند.
بر اساس راهنمای KDIGO، خطر نارسایی کلیه نیازمند دیالیز یا پیوند پس از اهدا ممکن است اندکی افزایش یابد، اما خطر مطلق در اهداکنندگان سالم و دقیقاً انتخابشده پایین باقی میماند. مقدار واقعی خطر برای همه یکسان نیست و باید بهصورت فردی محاسبه و توضیح داده شود.
مراقبتهای بعد از اهدای کلیه:
پیگیری پزشکی پس از اهدا بخش مهمی از فرایند است. اهداکننده باید مطابق برنامه مرکز پیوند معاینه شود و در بلندمدت، مواردی مانند فشارخون، وزن، عملکرد کلیه و آلبومین ادرار را بهصورت منظم کنترل کند.
ترک دخانیات، فعالیت بدنی مناسب، تغذیه متعادل و کنترل فشارخون و قند به حفظ سلامت کلیه باقیمانده کمک میکنند.
جمعبندی
شرایط اهدا کننده زنده کلیه شامل رضایت داوطلبانه، عملکرد مناسب کلیه، سلامت جسمی و روانی و پایین بودن خطر بیماریهای آینده است. سن، وزن یا گروه خونی بهتنهایی برای رد یا تأیید فرد کافی نیستند.
اگر قصد اهدای کلیه دارید، برای بررسی صلاحیت خود به مرکز پیوند معتبر مراجعه کنید. اطلاعات اینترنتی نمیتواند جایگزین آزمایش، معاینه و تصمیم تیم تخصصی پیوند شود.
منابع
آیا فرد دارای فشارخون میتواند کلیه اهدا کند؟
فشارخون کنترلنشده معمولاً مانع اهداست. بعضی افراد دارای فشارخون کنترلشده و بدون آسیب اندام ممکن است پس از ارزیابی کامل پذیرفته شوند. تصمیم به سن، داروها و سایر عوامل خطر بستگی دارد.
آیا فرد دیابتی میتواند اهداکننده کلیه باشد؟
دیابت نوع یک معمولاً مانع اهداست. افراد دارای دیابت نوع دو ممکن است فقط در برخی مراکز و در شرایط بسیار منتخب ارزیابی شوند. پیشدیابت نیز به بررسی خطر بلندمدت نیاز دارد.
آیا داشتن یک کلیه برای زندگی کافی است؟
بسیاری از افراد سالم میتوانند با یک کلیه زندگی طبیعی داشته باشند؛ اما فقط کسانی باید اهدا کنند که پس از ارزیابی کامل، خطر آینده آنها قابلقبول تشخیص داده شود.
آیا گروه خونی اهداکننده و گیرنده باید یکسان باشد؟
لزومی ندارد همیشه کاملاً یکسان باشد، اما باید سازگاری لازم وجود داشته باشد. در بعضی موارد، برنامههای تبادل زوجی یا روشهای تخصصی برای ناسازگاری به کار میروند.
آیا سابقه سنگ کلیه مانع اهدا میشود؟
نه همیشه. علت تشکیل سنگ، تعداد سنگها، احتمال عود و وضعیت کلیهها بررسی میشود. در بعضی افراد امکان اهدا وجود دارد و در برخی دیگر خطر بیش از حد تشخیص داده میشود.
بعد از اهدای کلیه میتوان باردار شد؟
بارداری بعد از اهدا امکانپذیر است، اما احتمال برخی عوارض بارداری، مانند فشارخون بارداری یا پرهاکلامپسی، ممکن است افزایش یابد. زمان مناسب بارداری باید با تیم پیوند و متخصص زنان هماهنگ شود.
